Reference Builder

Alle artikelen

Voorbij het jaargesprek: wat onderzoek zegt over feedback op het werk

In het kort

  • Sinds 2015 schrijven de Volkskrant, Trouw en Het Parool dat het klassieke beoordelingsgesprek zijn langste tijd heeft gehad. Toch is het in veel organisaties gebleven.
  • Slechts 14% van de werknemers zegt dat hun beoordelingsgesprek hen inspireert om beter te presteren.7
  • Maar 33% van de Nederlandse werknemers zegt dat hun leidinggevende hun ontwikkeling in sterke mate stimuleert.13
  • Feedback over prestaties en steun van collega's gaan samen met meer bevlogenheid (Universiteit Utrecht).14
  • Feedback werkt het best als die over het werk gaat, van meerdere collega's komt en los staat van salaris.1618

In september besprak Het Parool de documentaire De manager van Maartje Bakers, die filmt wat normaal achter een dichte deur gebeurt: het beoordelingsgesprek. De krant kopte met het citaat "Je komt met elkaar in een fuik terecht".1 Dat beeld is niet nieuw. De Nederlandse kranten schrijven er al ruim tien jaar over.

Tien jaar "schaf het af"

In 2015 riepen de Tilburgse onderzoekers Marianne van Woerkom en Charissa Freese in de Volkskrant op om het beoordelingsgesprek af te schaffen, naar voorbeeld van bedrijven als Accenture, Microsoft en Deloitte.3 Twee jaar later kopte dezelfde krant dat beoordelingsgesprekken "hun langste tijd" hadden gehad: collega's geven elkaar steeds vaker het hele jaar door feedback.2 Trouw vroeg in 2018 waarom we het functioneringsgesprek al decennia voeren, als er eigenlijk geen goede reden voor is.4

VU-onderzoeker Kilian Wawoe noemde het jaarlijkse gesprek in Het Parool een verspilling van geld, dat vooral frustratie oplevert.5 Hij schatte dat Nederland er ruim een miljard euro per jaar aan kwijt is.6 Dat is een ruwe schatting uit zijn boek, geen gemeten getal, maar het laat zien om hoeveel tijd het gaat.

Wat zegt het onderzoek?

De kritiek is niet alleen een gevoel. In Amerikaans onderzoek van Gallup zei slechts 14% van de werknemers dat hun beoordelingsgesprek hen inspireert om beter te presteren.7

14%van de werknemers zegt dat hun beoordelingsgesprek hen inspireert om beter te presteren (Gallup).

Het cijfer zelf is ook minder betrouwbaar dan het lijkt. In een grote studie onder ruim 4.000 managers, elk beoordeeld door meerdere mensen, verklaarde de beoordelaar 53 tot 62% van de verschillen in scores. De werkelijke prestatie van de manager verklaarde maar 21 tot 25%.8 Eén beoordeling zegt dus meer over de beoordelaar dan over jou.

Wat Nederlandse werkgevers deden

Een aantal grote werkgevers trok de conclusie. ABN AMRO stopte in 2018 met de jaarlijkse beoordeling, die de bank "niet meer van deze tijd" vond.9 Achmea schafte vanaf 2019 de score van 1 tot 5 af voor zo'n 12.000 medewerkers. Teams bepalen daar zelf hoe vaak ze gesprekken voeren en hoe ze feedback organiseren, met minstens één schriftelijke reflectie per jaar.10

Bij het Rijk is het jaargesprek niet afgeschaft, maar wel veranderd. Het personeelsgesprek moet volgens de regeling uit 2016 "tweezijdig" zijn, "een dialoog", waarin ook de medewerker feedback geeft aan de leidinggevende, met "een zekere regelmaat". Eén gesprek per jaar blijft het minimum.11

De Nederlandse cijfers

TNO en het CBS vragen elk jaar tienduizenden werknemers naar hun werk. Een paar uitkomsten die over feedback en openheid gaan:

  • 70% zegt moeilijke kwesties te kunnen aankaarten, maar slechts 61% vindt het niet erg om op het werk een fout te maken.12
  • Slechts 33% zegt dat hun leidinggevende hun ontwikkeling in sterke mate stimuleert. Twee op de drie zeggen dat dat beperkt of helemaal niet gebeurt.13
  • Werknemers die weinig steun van hun leidinggevende ervaren, verzuimen vaker: 61% tegenover 52%. Na correctie voor baan, bedrijf en persoon wordt dat verschil wel een stuk kleiner.13
  • Verzuim door werkdruk, conflicten en emotioneel zwaar werk kostte werkgevers in 2023 naar schatting € 4,9 miljard.12
61%van de Nederlandse werknemers vindt het niet erg om op het werk een fout te maken (TNO, NEA 2024).

Het Utrechtse onderzoek naar bevlogenheid van Wilmar Schaufeli en Arnold Bakker koppelt "feedback over arbeidsprestaties" en "coaching door de leiding" aan bevlogenheid: vitaliteit, toewijding en opgaan in je werk. Bevlogenheid hangt op haar beurt samen met meer werktevredenheid en een lagere neiging om te vertrekken.14 En in een Nederlands IT-bedrijf ging een beoordelingsgesprek dat over iemands sterke kanten ging samen met meer ervaren steun van de leidinggevende, en daardoor met meer motivatie om beter te worden.15 Beide studies laten samenhang zien, geen bewezen oorzaak.

Niet elke feedback helpt

Meer feedback is niet automatisch beter. In de bekendste meta-analyse over feedback, van Kluger en DeNisi, daalden de prestaties juist in meer dan een derde van de onderzochte gevallen. Feedback die de aandacht van het werk naar de persoon verlegt, werkt het slechtst.16

De Bijenkorf liet zien hoe het mis kan gaan. Toen klanttevredenheidsscores meetelden in beoordelingsgesprekken die over loonsverhoging beslisten, noemden medewerkers dat tegenover Nieuwsuur vooral stressvol.17 Onderzoek bevestigt het patroon: feedback van meerdere beoordelaars (360 graden) leidde tot ongeveer drie keer zoveel verbetering als die alleen voor ontwikkeling werd gebruikt, en niet ook voor beslissingen over salaris of promotie.18

En psychologische veiligheid betekent niet dat je moeilijke gesprekken uit de weg gaat. Teamcoach Gytha Heins waarschuwde in Trouw dat overdreven voorzichtigheid tussen collega's de sfeer juist onveiliger kan maken.19

Wat werkt wel

  • Kleine rondes, vaker per jaar. Feedback dicht op het werk, niet één reconstructie uit het geheugen in december.
  • Over het werk, niet over de persoon. Beoordeel vaardigheden en beschrijf wat je zag.
  • Van meerdere collega's. Een gemiddelde over meerdere beoordelaars is betrouwbaarder dan één oordeel.
  • Los van salaris. Houd feedback voor groei, en laat collega's niet om dezelfde beloning concurreren.
  • Bewaar het. Gedateerde feedback maakt het gesprek dat je wél houdt concreet.

Zo hebben we Reference Builder ingericht: collega's beoordelen in korte rondes een paar vaardigheden die het team zelf kiest, met een opmerking erbij. De app toont gemiddelden over beoordelaars, en alles wordt bewaard, onder de naam en in de kleuren van je eigen organisatie. Het jaargesprek hoeft daarvoor niet te verdwijnen. Het begint alleen niet meer bij nul.

Bronnen

  1. Nieuwdorp, M. (2026, 2 september). Documentaire De manager kaart ongemakkelijke machtsverhoudingen aan in de kantoortuin. Het Parool (betaalmuur).
  2. Troost, N. (2017, 14 september). Beoordelingsgesprekken hebben hun langste tijd gehad, collega's geven elkaar nu feedback. de Volkskrant (betaalmuur).
  3. Van Woerkom, M., & Freese, C. (2015, 29 september). Schaf het beoordelingsgesprek af. de Volkskrant (betaalmuur).
  4. Weel, I. (2018, 10 oktober). Een functioneringsgesprek; we hebben het al decennia, maar waarom? Trouw.
  5. Het Parool (2017, 13 december). VU: Beoordelingsgesprek is verspilling van geld.
  6. Accountant.nl (2017, 13 december). 'Nederland verspilt ruim miljard per jaar aan beoordelingsgesprekken'.
  7. Wigert, B., & Harter, J. (2017). Re-engineering performance management. Gallup.
  8. Scullen, S. E., Mount, M. K., & Goff, M. (2000). Understanding the latent structure of job performance ratings. Journal of Applied Psychology, 85(6), 956–970.
  9. Banken.nl (2018, 23 mei). ABN AMRO stopt met jaarlijkse beoordelingen werknemers.
  10. HR Praktijk (2018, 14 september). Achmea verandert beoordeling medewerkers: minder formeel, vaker gesprek.
  11. Minister voor Wonen en Rijksdienst (2016). Regeling personeelsgesprek sector Rijk. Staatscourant 2016, nr. 34552.
  12. TNO (2025). Factsheet week van de werkstress 2025: Werkstress.
  13. Van den Heuvel, S. G., Bouwens, L., & De Vroome, E. M. M. (2025). Arbobalans 2024. TNO.
  14. Schaufeli, W. B., & Bakker, A. B. (2004). Bevlogenheid: Een begrip gemeten. Gedrag & Organisatie, 17(2), 89–112.
  15. Van Woerkom, M., & Kroon, B. (2020). The effect of strengths-based performance appraisal on perceived supervisor support and the motivation to improve performance. Frontiers in Psychology, 11, 1883.
  16. Kluger, A. N., & DeNisi, A. (1996). The effects of feedback interventions on performance. Psychological Bulletin, 119(2), 254–284.
  17. Mulder, L., & Jansma, J. (2018, 24 april). Steeds meer beoordelingen: 'Dit geeft alleen maar stress'. NOS Nieuwsuur.
  18. Smither, J. W., London, M., & Reilly, R. R. (2005). Does performance improve following multisource feedback? Personnel Psychology, 58(1), 33–66.
  19. Veldhuis, A. (2026, 24 augustus). Voorzichtigheid op kantoor werkt soms averechts. Trouw.

Feedbackrondes onder je eigen naam.

Reference Builder is een white-label app voor peerfeedback. Plan een gesprek van 20 minuten en zie hem in jouw kleuren.

Plan een demo